TL;DR
AI là cỗ máy dự đoán từ tiếp theo (Next Token Prediction), không có tri giác hay “hiểu” theo cách con người. Nó hoạt động dựa trên xác suất từ dữ liệu huấn luyện, nên có thể “chém gió” (hallucination) khi thiếu thông tin chính xác. Nguyên tắc “GIGO” (Garbage In, Garbage Out) áp dụng tuyệt đối: prompt càng chi tiết, có cấu trúc (vai trò, ngữ cảnh, ràng buộc), output càng chất lượng. Hiểu bản chất này giúp bạn kiểm soát AI thay vì bị động.
AI không phải là Con Người
Điều đầu tiên cần khắc cốt ghi tâm: AI không có tri giác.
Nó không vui, không buồn, và chắc chắn là không “hiểu” những gì chúng ta đang nói theo cách con người hiểu nhau.
Vậy nó là cái gì?
Hãy tưởng tượng một con vẹt siêu phàm đã đọc hết sách vở trên thế giới. Khi bạn hỏi: “Thủ đô của Việt Nam ở đâu?”, nó trả lời “Hà Nội” không phải vì nó biết Hà Nội nằm ở đâu trên bản đồ, mà vì nó thấy từ “Hà Nội” thường xuất hiện ngay sau cụm “Thủ đô của Việt Nam”.
Nói cách khác: AI là một cỗ máy dự đoán từ tiếp theo (Next Token Prediction).
Tại sao AI hay “Chém Gió” (Hallucination)?
Bạn đã bao giờ thấy AI bịa ra một sự thật lịch sử hay một đoạn code không tồn tại chưa? Đừng vội trách nó “ngu”.
Bởi vì bản chất của nó là DỰ ĐOÁN, không phải TRA CỨU.
- Khi nó không có dữ liệu, nó sẽ cố gắng “lấp đầy chỗ trống” bằng những từ ngữ có vẻ hợp lý nhất về mặt thống kê.
- Đối với AI, một câu chém gió nghe xuôi tai có giá trị ngang bằng với một sự thật.
Bài học rút ra: Đừng bao giờ tin tưởng tuyệt đối vào AI ở các vấn đề cần độ chính xác cao (số liệu, sự kiện lịch sử, y tế) mà không kiểm chứng (fact-check).
Quy tắc Gương Phản Chiếu
Đây là bí mật để viết prompt xịn mà ít người để ý: AI sẽ phản chiếu chính xác phong cách giao tiếp của bạn.
-
Bạn hời hợt: “Viết cho tao bài quảng cáo kem đánh răng.” -> AI trả bài chung chung: “Kem đánh răng ABC giúp trắng sáng, thơm miệng…” (Nhạt như nước ốc).
-
Bạn chi tiết và có tâm: “Đóng vai chuyên gia Marketing 10 năm kinh nghiệm. Viết bài quảng cáo kem đánh răng nhấn mạnh vào nỗi đau ‘ê buốt răng’ của dân văn phòng hay uống cà phê đá. Giọng văn hài hước, châm biếm nhẹ.” -> AI trả bài: (Một bài viết sắc sảo, đánh đúng tâm lý, đọc là muốn mua).
Đây chính là nguyên tắc “GIGO” (Garbage In, Garbage Out) - Rác vào thì Rác ra.
Làm sao để “Lái” chiếc xe này?
Nếu ở Bài 1 chúng tôi ví AI như cái động cơ, thì ở bài này, bạn cần hình dung mình là người điều hướng (Navigator).
Thay vì ra lệnh cộc lốc, hãy cung cấp cho nó 3 yếu tố:
- Vai trò (Role): Bạn là ai? (Chuyên gia, Giáo viên, Bà hàng xóm…)
- Ngữ cảnh (Context): Làm cho ai? Ở đâu? Mục đích gì?
- Ràng buộc (Constraints): Dài bao nhiêu? Không dùng từ gì? Format ra sao?
Khi bạn làm được điều này, bạn không còn là người dùng (user) nữa. Bạn là một Prompt Engineer.
Tóm lại: Đừng sợ AI, cũng đừng thần thánh hóa nó. Hãy hiểu nó là một cỗ máy xác suất, và nhiệm vụ của chúng ta là học cách thao túng những xác suất đó để ra kết quả mình cần. 🎯